Fort I - Wstęp

Ufortyfikowane przedmoście Różan jest jednym z nielicznych zespołów fortyfikacyjnych nad środkową Narwią, które do wybuchu I wojny światowej zostało zrealizowane do końca tak, jak przewidywały to zamierzenia inżynierów wojskowych carskiej armii projektujących te fortyfikacje.

Do czasów obecnych, ze wszystkich obiektów fortecznych przedmościa najlepiej zachowany jest Fort I. Znajduje się w północnej części miasta. Jego budowę rozpoczęto w 1904 roku, a zakończono w 1908.

Pierwotnie Forty leżały na zewnątrz miasta; były od niego oddalone o około 1 km. Każdy miał powierzchnię około 3 hektarów. Ponieważ fortyfikacje były planowane jako Forty ufortyfikowanego przedmościa, zaprojektowano je tak, by minimalnym kosztem udało się wznieść obiekty pełnowartościowe z punktu widzenia ewentualnej ich obrony, lecz wyposażone w minimalną ilość niezbędnych do walki i obrony pomieszczeń bojowych oraz socjalnego i wojskowego wyposażenia. Wszystkie Forty otrzymały suche fosy, studnie wyposażone w elektryczne pompy głębinowe, agregaty prądotwórcze, wyposażone pomieszczenia kuchni, jadalni, izb żołnierskich oraz ubikacje. We wszystkich pomieszczeniach Fortów zainstalowano elektryczne oświetlenie zasilane z agregatów fortecznych.

W przeddzień wybuchu II wojny Światowej na koronie Fortu I wzniesiono dwa schrony na jeden CKM; podobne schrony miały otrzymać pozostałe Forty, ale nie udało się tego zrealizować... W czasie okupacji, Forty wykorzystywano jako magazyny. Po wojnie, funkcjonowały w nich magazynu GS'u, rzeźnia, betoniarnia.

Ponieważ obiekty przedmościa są świadectwem nowoczesnej, europejskiej myśli technicznej tamtych czasów współtworzonej również przez carskich oficerów pochodzenia polskiego będących absolwentami ówczesnych rosyjskich uczelni technicznych i wojskowych oraz efektem pracy wielu cywilnych pracowników fizycznych pochodzenia polskiego należy im się należyta ochrona, by w jak najlepszym stanie zachowały się dla tych, którzy przyjdą po Nas.

W Powiecie Makowskim, który w ciągu ostatnich 100 lat był niszczony i dewastowany przez wydarzenia I i II wojny światowej są jedynymi obiektami o takim charakterze. Stan zachowania Fortu I, zebrana wiedza o jego pierwotnym wyglądzie oraz zgromadzone oryginalne i odtworzone według wzorów z epoki elementy wyposażenia gwarantują, że po pełnej rewitalizacji będzie jednym z ciekawszych zabytków rosyjskiej fortyfikacji w Województwie Mazowieckim.

z życia muzeum: